Gezondheid Bijgewerkt: Door Juliette, Redactie Gezondheid
Bij hitte verwijden de bloedvaten, kan de bloeddruk dalen en moet het hart sneller kloppen; hartpatiënten en mensen vanaf 65 jaar lopen extra risico. Het Duitse Robert Koch-Institut schat voor 2026 zo'n 16.000 sterfgevallen door hitte in Duitsland.
Problemen met de bloedsomloop bij hitte ontstaan doordat het lichaam warmte via de huid afgeeft: de bloedvaten verwijden, het bloed verplaatst zich naar de oppervlakte, de bloeddruk kan dalen en het hart moet sneller en krachtiger kloppen. Met het zweet gaan water en zouten verloren. Een hart dat al beschadigd is, heeft volgens de Deutsche Herzstiftung, de Duitse hartstichting, minder reserve om dat op te vangen.
Omdat afkoelen werk is voor de bloedsomloop. Het lichaam houdt zijn kerntemperatuur rond 37 graden; wordt het heet, dan zet het de bloedvaten in de huid wijd open, zodat warmte kan worden afgegeven. Het hart krijgt daardoor tijdelijk minder bloed binnen en moet sneller en krachtiger kloppen om de hersenen, de nieren en de spieren te blijven voorzien. Tegelijk verliest het lichaam via het zweet water en zouten. Wordt dat niet aangevuld, dan neemt het bloedvolume af, wordt het bloed stroperiger, daalt de bloeddruk en raakt de bloedsomloop instabiel.
De Deutsche Herzstiftung beschrijft dat hitte de bloeddruk in beide richtingen kan verschuiven: als stressprikkel jaagt ze die op, via het verwijden van de bloedvaten laat ze die flink dalen. Een te lage bloeddruk leidt tot duizeligheid, zwakte, flauwvallen of hartritmestoornissen; bij vernauwde kransslagaders kan de snellere hartslag een beklemmend gevoel op de borst, kortademigheid of ritmestoornissen uitlokken. Het Duitse ministerie van Volksgezondheid noemt op hitzeservice.de een verhoogd risico op een hartinfarct en een beroerte, en het Robert Koch-Institut rekent hart- en vaatziekten tot de aandoeningen die door hitte verergeren.
Hoe ernstig dat is, laten de cijfers zien: het RKI schat voor 2026, tot en met week 37, zo'n 16.000 sterfgevallen door hitte in Duitsland. Het grootste deel betreft mensen vanaf 75 jaar, en in de meeste gevallen komt de hitte bovenop bestaande aandoeningen.
De eerste signalen zijn weinig specifiek: vermoeidheid, hoofdpijn, concentratieproblemen, duizeligheid. Gevaarlijk wordt het als het lichaam zijn temperatuur niet meer kan regelen. De waarschuwingssignalen volgens het IQWiG, de Deutsche Herzstiftung en het Duitse federale instituut voor volksgezondheid (BIÖG):
| Waarschuwingssignaal | Wat erachter kan zitten | Wat u direct doet |
|---|---|---|
| Spierkrampen, zwakte, duizeligheid, veel dorst, misselijkheid, klamme of grauwbleke huid, normale tot licht verhoogde temperatuur | Hitte-uitputting | Koele plek, gaan liggen, kleding losmaken, koele dranken, hoofd en nek koelen; niet beter: huisarts of huisartsenpost |
| Hete, droge huid zonder zweet, hoofdpijn, misselijkheid, braken, snelle hartslag, verwardheid, verminderd bewustzijn | Hitteberoerte | Direct 112, naar de schaduw brengen, koelen, niet alleen laten |
| Hevige hoofdpijn, misselijkheid, lichtschuwheid, stijve nek na zon op het hoofd | Zonnesteek | Schaduw, hoofd hoger leggen, hoofd en nek koelen; bij een stijve nek of verminderd bewustzijn 112 |
| Duizeligheid bij het opstaan, zwart voor de ogen, hartkloppingen | Bloeddrukdaling, vochttekort | Gaan liggen, drinken, bloeddruk en hartslag meten, bij een hartaandoening de huisarts inlichten |
| Druk op de borst, kortademigheid, hartkloppingen, duidelijk minder plassen, toenemende zwakte | Overbelasting van een ziek hart | Inspanning direct stoppen, nog dezelfde dag door een arts laten beoordelen |
| Pijn op de borst, ernstige benauwdheid, flauwvallen, verlammingen, spraakstoornissen | Hartinfarct, beroerte, hittenoodgeval | Direct 112 |
Bij een hitteberoerte stijgt de lichaamstemperatuur sterk. De Deutsche Herzstiftung noemt meer dan 40 graden als kritieke grens en 42 tot 43 graden als levensgevaarlijk. Het BIÖG waarschuwt dat waarschuwingssignalen ook pas veel later kunnen optreden.
Blijf ze innemen en verander niets op eigen houtje. De Deutsche Herzstiftung is duidelijk: medicijnen voor hart en bloedvaten moeten ook bij hitte regelmatig worden ingenomen. Omdat hoge temperaturen vooral bij plaspillen en bloeddrukverlagers de reactie van het lichaam kunnen veranderen, kan een aanpassing nodig zijn, maar alleen in overleg met uw arts. Gebruikt u vast medicijnen, bespreek dan het liefst al vóór de zomer waar u op moet letten bij de hoeveelheid die u drinkt en bij het controleren van bloeddruk, hartslag en gewicht.
Op hete dagen loont het om bloeddruk en hartslag vaker te meten. Zijn de waarden opvallend laag of hoog, is de hartslag ongewoon snel of onregelmatig of krijgt u klachten, neem dan contact op met uw huisarts. Het Duitse ministerie van Volksgezondheid legt op hitzeservice.de uit waarom geneesmiddelen bij hitte anders kunnen werken: sommige veranderen de zouthuishouding, andere remmen het zweten of verminderen het dorstgevoel, en bij vochttekort kan de concentratie van de werkzame stof in het lichaam stijgen. Het BIÖG noemt onder meer bètablokkers, plaspillen, kalmeringsmiddelen en bepaalde antidepressiva als groepen die u vóór een hittegolf bij uw arts of apotheek ter sprake kunt brengen. Ook het bewaren telt: veel middelen verdragen geen temperaturen boven 25 graden en mogen nooit in de auto blijven liggen.
Met vaste gewoontes in plaats van het dorstgevoel. Naarmate u ouder wordt, neemt volgens de Deutsche Herzstiftung het vermogen af om hitte waar te nemen, het dorstgevoel vermindert en de bloedsomloop past zich langzamer aan. Het BIÖG raadt mensen vanaf 65 jaar aan om dagelijks 2 tot 3 liter verspreid over de dag te drinken, en de hoeveelheid voor de hele dag 's ochtends af te meten en klaar te zetten; geschikt zijn water, ongezoete thee en vruchtensap aangelengd met water in een verhouding van 1 op 3. Bij hart- of nierziekten wordt de hoeveelheid met de arts afgestemd. Hoe u uw persoonlijke behoefte berekent, leest u onder hoeveel water per dag.
De heetste tijd van de dag, ongeveer van 11 tot 17 uur, kunt u beter binnen doorbrengen; boodschappen, afspraken bij de arts en beweging horen in de ochtend- of avonduren. In huis gelden volgens het BIÖG overdag minder dan 26 graden en 's nachts minder dan 22 graden als ideaal; vanaf 32 graden overdag of 24 graden 's nachts moet u actief koelen of een koelere plek opzoeken, bijvoorbeeld 2 tot 3 uur in een bibliotheek of museum. Houd de ramen overdag dicht en afgeschermd, en lucht alleen als het buiten koeler is. Ventilatoren helpen tot ongeveer 35 graden en horen niet rechtstreeks op iemand gericht te staan. Lauwwarm douchen, voetbaden en vochtige doeken in de nek koelen zachtjes af; ijskoud douchen drijft volgens de Herzstiftung de bloeddruk op en is niet geschikt voor hartpatiënten.
Wie veel zweet, verliest kalium, en een te lage kaliumwaarde kan hartritmestoornissen in de hand werken. Lichte, zouthoudende gerechten, groentebouillon en kaliumrijk fruit zoals bananen of abrikozen helpen; kaliumtabletten alleen in overleg. Meerdere kleine, lichte maaltijden worden bij hitte beter verdragen, ideeën daarvoor vindt u onder wat eten bij hitte. Buiten horen een hoofddeksel, een zonnebril en zonnebrandcrème met beschermingsfactor 30 of hoger erbij; meer daarover in het artikel over zonbescherming. En: bel of bezoek oudere of alleenwonende familieleden minstens één keer per dag en vraag hoeveel ze drinken en hoe warm het binnen is.
Uit de hitte, gaan liggen, koelen, drinken. Het BIÖG beschrijft de eerste hulp in vier stappen: breng de persoon uit de zon naar een koele plek, maak de kleding open of trek die uit, koel hoofd, nek, handen en voeten met vochtige, lauwwarme doeken, en bied dan water of aangelengd vruchtensap aan, maar alleen als de persoon helder bij bewustzijn is en niet braakt. Bij duizeligheid gaan liggen.
Het IQWiG vult aan: koele, maar niet ijskoude, alcoholvrije dranken, en bij veel zweten een elektrolytoplossing; uzelf wassen met koel water, maar niet in koud water springen. Blijven de duizeligheid, zwakte of misselijkheid aanhouden, dan kunt u buiten de praktijkuren terecht bij de huisartsenpost. Hartpatiënten laten nieuwe of toenemende klachten zoals kortademigheid, druk op de borst, hartkloppingen, flinke duizeligheid of duidelijk minder plassen nog dezelfde dag door een arts beoordelen.
Bel direct het alarmnummer 112 als een van deze signalen optreedt: verminderd bewustzijn of bewusteloosheid, plotselinge verwardheid of desoriëntatie, epileptische aanvallen, braken dat niet ophoudt, een stijve nek, een lichaamstemperatuur boven 39 graden, een hete en droge huid zonder zweet, een zeer lage bloeddruk (bovendruk onder 100 mmHg) met een instabiele bloedsomloop, ernstige benauwdheid, pijn op de borst, verlammingen of spraakstoornissen. Bel bij twijfel liever eerder, want een hitteberoerte is een medisch noodgeval.
Tot de ambulance er is: naar de schaduw brengen, koelen, niet alleen laten. Ademt de persoon niet meer, begin dan met borstcompressies in het midden van de borstkas, 100 tot 120 compressies per minuut, tot de hulpverleners het overnemen.
Laat in de apotheek vóór de eerste hittegolf nagaan welke van uw medicijnen bij hitte extra aandacht nodig hebben en hoe u ze bewaart. Naar de huisarts gaat u met opvallende bloeddruk- of hartslagwaarden, een plotselinge gewichtstoename met gezwollen benen, aanhoudende duizeligheid of elke nieuwe kortademigheid. Hartpatiënten bespreken het liefst al in het voorjaar hoeveel ze in de zomer moeten drinken en welke controles voor hen gelden. Meer artikelen over hitte, drinken en voeding vindt u in het themagebied Gezondheid & Voeding.
Geschreven door Juliette, Redactie Gezondheid · Rubriek Gezondheid · Bijgewerkt 3 november 2026. De artikelen vervangen geen medisch advies.
Diarree in de zomer komt meestal door ziekteverwekkers in voedsel dat niet koel is bewaard en gaat binnen een paar dagen over. De belangrijkste eerste maatregel: veel drinken en zouten aanvullen. Wordt het na 48 uur niet beter, dan hoort u bij de huisarts thuis.
Van een kalknagel in het eindstadium spreken mensen als de hele nagel dik, brokkelig en verkleurd is, vaak al jaren. Volgens de richtlijn geldt een infectie vanaf 40 procent van het nageloppervlak of meer dan drie teennagels als matig ernstig tot ernstig, en dan is lak alleen niet meer genoeg. Wij leggen uit wat nu nog helpt en wat u zelf elke dag kunt doen.
Liespijn vóór uw 45e komt vaak door een heupimpingement of een heupdysplasie, niet door artrose. Beide zijn vaak gewrichtsparend te behandelen, zolang het kraakbeen nog intact is.