Diarree in de zomer: oorzaken, huismiddelen, wanneer naar de huisarts

Diarree in de zomer heeft meestal een eenvoudige reden: bij warmte vermenigvuldigen ziekteverwekkers zoals salmonella zich heel snel in voedsel dat niet koel wordt bewaard, en in de vakantietijd komen daar onbekende ziekteverwekkers bij. Het belangrijkste eerst: drink veel, vul de verloren zouten aan, het liefst met een elektrolytoplossing (ORS) van de apotheek, en eet licht verteerbaar voedsel met voldoende zout.

Dit artikel hoort bij ons themagebied Gezondheid & Voeding.

Waarom komt diarree in de zomer vaker voor?

Omdat bacteriën van warmte houden. Salmonella vermenigvuldigt zich volgens infektionsschutz.de vooral tussen 10 en 47 graden Celsius, precies het bereik van een picknickmand, een barbecuebuffet of een hete kofferbak. Infecties met campylobacter komen in Europa ook vooral in het warme seizoen voor.

Het Duitse Bundesinstitut für Risikobewertung (BfR) waarschuwt dat salmonella en andere ziekteverwekkers zich op warme middagen en avonden explosief kunnen vermenigvuldigen. Extra gevoelig zijn aardappelsalade met mayonaise van rauw ei, desserts met rauwe eieren, salades, koud gebraden vlees en gehaktballen. U ziet en ruikt de ziekteverwekkers niet. De tweede zomerfactor is de vakantietijd, met onbekende ziekteverwekkers en ander drinkwater.

Checklist keukenhygiëne in de zomer

• Gekoelde producten als laatste kopen, in een koelbox vervoeren, direct in de koelkast
• Koelkast op hoogstens 7 graden Celsius, liever onder 5 graden Celsius
• Rauw vlees, gevogelte en vis helemaal onderin bewaren, gescheiden van sla en kant-en-klare gerechten
• Aparte snijplanken en messen voor vlees en groente, tussendoor de handen wassen
• Twee sets barbecuegerei: één voor rauw, één voor gegaard vlees
• Vlees goed doorbakken, gevogelte ook bij het bot wit tot grijs
• In de zomer geen zelfgemaakte mayonaise en geen desserts met rauw ei
• Sauzen, marinades en dressings koel houden, pas vlak voor het eten toevoegen
• Warme gerechten binnen 2 uur na het laatste verwarmen opeten
• Restjes snel afkoelen tot onder 7 graden Celsius, binnen 2 tot 3 dagen opmaken
• Vaatdoekjes en handdoeken vaak verwisselen, wassen op minstens 60 graden Celsius

Welke ziekteverwekkers zitten erachter (salmonella, campylobacter, norovirus)?

In Duitsland zijn volgens het IQWiG vooral campylobacter en salmonella verantwoordelijk voor bacteriële maag-darminfecties, en het norovirus voor de meeste virale.

Salmonella zit vooral in rauwe of niet goed gegaarde eieren en eiergerechten, in rauw vlees, gehakt, tartaar en rauwe worst zoals Mettwurst. De klachten beginnen 6 tot 72 uur na de besmetting, meestal na 12 tot 36 uur. Invriezen doodt de bacteriën niet. Zeker gedood zijn ze volgens infektionsschutz.de pas als het voedsel ook vanbinnen minstens 10 minuten lang heter dan 70 graden Celsius is geweest.

Campylobacter is in Duitsland de meest voorkomende bacteriële veroorzaker van diarree. De belangrijkste bron is niet goed gegaard gevogelte, daarnaast rauwe melk, rauw gehakt en snijplanken die niet goed zijn schoongemaakt. De incubatietijd is meestal 2 tot 5 dagen, de ziekte duurt meestal tot een week.

Het norovirus is eigenlijk een winterziekteverwekker, de meeste gevallen vallen tussen oktober en maart. Het wordt echter ook overgedragen via rauw voedsel zoals salades, bessen en mosselen en via verontreinigd water. De klachten beginnen 6 uur tot 2 dagen na de besmetting en gaan meestal na 1 tot 2 dagen over. Antibiotica werken niet tegen het norovirus.

Wat zijn de symptomen van een voedselvergiftiging?

Typisch is een plotseling begin met diarree, buikpijn en krampen, vaak met misselijkheid en braken. Wat in de volksmond voedselvergiftiging heet, is meestal een infectie met salmonella of campylobacter.

Bij salmonella komen volgens infektionsschutz.de vaak hoofdpijn en lichte koorts erbij, de klachten houden vaak een paar dagen aan en gaan vanzelf over. Campylobacter begint vaak met koorts, hoofdpijn en spierpijn, waarna hevige buikkrampen en diarree volgen, die brijig, waterig of bloederig kan zijn. Het norovirus veroorzaakt meestal hevig, plotseling braken met heftige diarree. Deskundigen spreken van diarree als u binnen 24 uur minstens 3 keer heel zachte of waterdunne ontlasting hebt. Het eigenlijke probleem is bij alle ziekteverwekkers het verlies van water en zouten.

Welke huismiddelen helpen bij diarree?

Het belangrijkste huismiddel is vocht met zout en een beetje suiker. Al het andere is volgens het IQWiG ofwel niet voldoende onderzocht, ofwel maakt het de diarree waarschijnlijk niet korter.

Voor jonge kinderen, ouderen en iedereen met hevige diarree raadt gesundheitsinformation.de een kant-en-klare elektrolyt-glucoseoplossing van de apotheek aan, met zouten, mineralen en druivensuiker in de juiste verhouding. Is die niet te krijgen, bijvoorbeeld op reis, dan noemt het IQWiG een vervanger om zelf te maken: 4 theelepels suiker, driekwart theelepel keukenzout en een glas verpakt sinaasappelsap roeren door 1 liter verpakt of gekookt water. Op reis raadt aponet.de, op basis van gegevens van het tropeninstituut, een kwart liter vocht per uur aan, zoals mineraalwater, vruchtensap aangelengd met bronwater of hete bouillon.

Middelen die de darm stilleggen, remmen de diarree maar tijdelijk en genezen niet. Volwassenen nemen ze volgens aponet.de zonder overleg met de huisarts hoogstens 2 dagen in, voor kinderen onder de 12 jaar zijn ze niet geschikt. Over gistpreparaten en koolpillen ontbreken volgens het IQWiG betrouwbare studies, en probiotica maken de diarree waarschijnlijk niet korter.

Wat eet u bij diarree?

Licht verteerbaar voedsel met voldoende zout, in kleine porties. U hoeft niet te vasten, maar vet eten, sterk gekruid eten en alcohol laten veel mensen de eerste dagen liever staan.

Als beproefde lichte kost noemen het IQWiG en aponet.de beschuit, witbrood, havermoutpap, rijst, aardappelen, banaan, geraspte appel en zoutstengels. Gezoete thee met zoute koekjes levert tegelijk vocht, suiker en zout. Of u koffie, sap en limonade beter laat staan, is volgens het IQWiG meer een kwestie van wat u verdraagt dan een verplichting. Hebt u door de hitte toch al weinig trek, dan vindt u in het artikel wat eten bij hitte lichte gerechten die ook na een infectie goed vallen. Hoeveel vocht het lichaam op gewone dagen nodig heeft, leggen we uit onder hoeveel water per dag.

Hoe voorkomt u reizigersdiarree?

Met de oude regel: koken, schillen of laten staan. In subtropische en tropische landen raadt het IQWiG aan om rauw, ongeschild fruit en rauwe groente te vermijden, geen kraanwater te drinken en vis en vlees alleen goed gegaard te eten.

Aponet.de vult aan: geen ongekookt kraanwater, ook niet om uw tanden te poetsen, geen ijsblokjes, geen los verkocht ijs, geen rauwe melk, geen salades, en vermijd buffetten met gerechten die lang warm of koud worden gehouden. Was uw handen vaak met zeep. Het risico is volgens aponet.de in Europa zeer klein, groter in Midden- en Zuid-Amerika, Afrika en Azië. Meestal verloopt reizigersdiarree mild en is het na 3 tot 5 dagen voorbij. Elektrolytpoeder en een middel tegen diarree horen in elke bagage, de complete paklijst vindt u in onze checklist voor de reisapotheek.

Wanneer naar de huisarts (concrete alarmsignalen)?

Uiterlijk als de diarree na 48 uur niet beter wordt of als een van de volgende alarmsignalen optreedt. Bij duizeligheid en problemen met de bloedsomloop is volgens het IQWiG snel medische hulp nodig, omdat die wijzen op een groot verlies van vocht en zout.

Met baby's, peuters, zwangeren, ouderen en mensen met een verzwakt afweersysteem gaat u volgens infektionsschutz.de vroeg naar de arts. Na een verre reis vertelt u de huisarts waar u bent geweest, omdat dan ook aan ziekteverwekkers zoals shigella of parasieten gedacht moet worden.

Wanneer naar de apotheek of de huisarts?

Voor de eerste uren is de apotheek de juiste plek: daar krijgt u elektrolytoplossingen in de juiste dosering voor kinderen en volwassenen, en advies over welk middel past bij uw andere medicijnen. Naar de huisarts gaat u bij elke diarree met een alarmsignaal uit de tabel. Duurt de diarree langer dan 2 weken, dan geldt die als aanhoudend en moet die in elk geval worden onderzocht.