Diabetes Courant Bijgewerkt: Door Juliette, Redactie Gezondheid
Diabetes type 1 is een auto-immuunziekte waarbij de alvleesklier geen insuline meer aanmaakt. Alleen al in Duitsland leven er volgens diabinfo.de zo'n 341.000 volwassenen en ongeveer 35.000 kinderen en jongeren mee.
Diabetes type 1 is een auto-immuunziekte: het eigen afweersysteem vernietigt de insulineproducerende bètacellen van de alvleesklier. Daardoor heeft het lichaam te weinig insuline, blijft de suiker in het bloed, en moeten mensen met deze ziekte het hormoon hun leven lang van buitenaf toedienen. Anders dan type 2 heeft deze vorm niets met de leefstijl te maken.
Diabetes type 1 is een stofwisselingsziekte waarbij de alvleesklier geen of nog maar heel weinig insuline aanmaakt. Insuline werkt volgens diabinfo.de als een sleutel: het opent de lichaamscellen voor de suiker uit de voeding, zodat ze die in energie kunnen omzetten. Ontbreekt insuline, dan stijgt de bloedsuikerspiegel, terwijl de cellen niets krijgen.
De vernietiging van de bètacellen duurt maanden tot jaren. Antistoffen tegen onderdelen van de bètacellen zijn vaak al jaren voordat de ziekte uitbreekt in het bloed aan te tonen. De nuchtere bloedsuiker stijgt volgens diabinfo.de pas als ongeveer 80 procent van de bètacellen vernietigd is. Daarom valt de ziekte bij routineonderzoek meestal pas laat op en uit ze zich dan binnen korte tijd met duidelijke klachten.
De klachten ontstaan volgens diabinfo.de vaak binnen enkele weken of zelfs dagen. Vier signalen gelden als klassiek: veel dorst, vaak plassen, gewichtsverlies en uitgesproken vermoeidheid. Merkt u ze bij uzelf of bij uw kind op, vraag dan snel medisch advies.
| Symptoom | Uitleg |
|---|---|
| Veel dorst | Het lichaam probeert de overtollige suiker via de nieren uit te scheiden en verliest daarbij veel vocht |
| Vaak plassen | Gevolg van de uitscheiding van suiker via de urine, bij kinderen ook als opnieuw bedplassen 's nachts |
| Gewichtsverlies | Zonder insuline komt de suiker niet in de cellen, het lichaam spreekt zijn reserves aan |
| Vermoeidheid en spierzwakte | De cellen krijgen ondanks hoge bloedsuikerwaarden geen energie |
| Wazig zien | Hoge suikerwaarden verstoren tijdelijk het gezichtsvermogen |
| Misselijkheid, braken, buikpijn | Mogelijke tekenen van een beginnende ontregeling van de stofwisseling |
Wordt het insulinetekort niet op tijd herkend, dan dreigt een diabetische ketoacidose. Tekenen daarvan zijn volgens diabinfo.de buikpijn, misselijkheid en braken, een diepe ademhaling, een zoetige of onaangenaam ruikende adem en een verminderd bewustzijn tot bewusteloosheid aan toe. Dat is een noodgeval dat direct medisch behandeld moet worden.
De oorzaak is een ontsporing van het afweersysteem, dat de bètacellen aanvalt. Waarom dat gebeurt, is tot op heden niet volledig opgehelderd. Te veel suiker eten veroorzaakt volgens diabinfo.de geen type 1.
Aanleg speelt wel een rol: heeft uw moeder, vader, broer of zus diabetes type 1, dan krijgen volgens diabinfo.de 10 van de 100 mensen het ook. Bij een moeder met type 1 zijn het 3 van de 100 kinderen, bij een vader met type 1 5 van de 100, bij twee naaste familieleden 25 van de 100. In de algemene bevolking krijgen 3 tot 4 van de 1.000 mensen de ziekte. Bij 90 van de 100 kinderen die de diagnose krijgen, komt de ziekte in de familie echter nog helemaal niet voor. Als mogelijke aanleiding worden invloeden uit de omgeving in de vroege kindertijd vermoed, zoals virusinfecties in de eerste levensjaren.
In Duitsland leven volgens diabinfo.de momenteel ongeveer 341.000 volwassenen en zo'n 35.000 kinderen en jongeren met diabetes type 1. Elk jaar krijgen daar ongeveer 3.700 kinderen en jongeren de diagnose, jongens vaker dan meisjes. Van alle vormen van diabetes maakt type 1 ongeveer 6 procent uit, zo'n 93 procent is type 2.
De diabetesmonitoring van het Duitse Robert Koch-Institut komt voor het jaar 2022 uit op 34.567 kinderen en jongeren tussen 0 en 17 jaar met de ziekte, dat is 243 per 100.000. Van 2014 tot 2022 is het aantal bij jongens aanzienlijk gestegen. De ziekte begint meestal bij kinderen en jongeren onder de 14 jaar, maar kan op elke leeftijd ontstaan.
Bij type 1 ontbreekt insuline, bij type 2 werkt het niet meer goed. Type 2 ontstaat volgens diabinfo.de doordat de lichaamscellen niet meer voldoende op insuline reageren (insulineresistentie) en de bètacellen er na verloop van tijd te weinig van afgeven. Naast een erfelijke aanleg werken overgewicht, te weinig beweging en calorierijke voeding de ziekte in de hand.
| Type 1 | Type 2 | |
|---|---|---|
| Oorzaak | Auto-immuunreactie, bètacellen worden vernietigd, absoluut insulinetekort | Insulineresistentie, insuline werkt onvoldoende, later neemt de aanmaak af |
| Begin | Binnen dagen tot weken met duidelijke klachten | Sluipend over jaren, vaak bij toeval ontdekt |
| Leeftijd | Meestal kinderen en jongeren onder de 14 jaar, elke leeftijd mogelijk | Meestal op oudere leeftijd, steeds vaker ook bij jongere mensen |
| Lichaamsgewicht | Gewichtsverlies als typisch symptoom | Overgewicht is een belangrijke risicofactor |
| Behandeling | Insuline vanaf het begin en levenslang | Eerst leefstijl, dan tabletten, zo nodig insuline |
Om het onderscheid te maken, bepaalt de arts naast de bloedsuiker en de langetermijnwaarde HbA1c ook antistoffen in het bloed: vanaf 2 aantoonbare auto-antistoffen geldt de diagnose type 1 volgens diabinfo.de als zeker.
Diabetes type 1 is volgens diabinfo.de de meest voorkomende stofwisselingsziekte op kinderleeftijd. Ouders zien meestal de vier klassieke signalen: het kind drinkt de hele tijd, moet vaak naar de wc of plast 's nachts weer in bed, valt af en lijkt futloos. Andere aanwijzingen zijn misselijkheid, braken, vaak terugkerende urineweginfecties en minder goed presteren. Bij baby's moet u een snelle ademhaling, slaperigheid, braken, diarree en vochttekort serieus nemen.
De diagnose is eenvoudig: een bloedsuikerwaarde boven 200 mg/dl (11,1 mmol/l) geldt volgens diabinfo.de als aanwijzing voor diabetes, een HbA1c van 6,5 procent (48 mmol/mol) of hoger eveneens. Een antistoffentest bevestigt type 1. Voor families met familieleden die de ziekte hebben, zijn er studies naar vroege opsporing die auto-antistoffen al vóór de eerste klachten aantonen.
De behandeling vervangt de ontbrekende insuline. Mensen met type 1 spuiten die met een insulinepen of dragen een insulinepomp, een klein apparaatje dat doorlopend insuline afgeeft. Voor elke maaltijd wordt de hoeveelheid koolhydraten geschat en daaruit de insulinedosis berekend. Daarbij komt een basale insuline voor de basisbehoefte.
Nog maar weinig mensen meten hun suiker tegenwoordig met een vingerprik. Gebruikelijk is volgens diabinfo.de een sensor op het lichaam die de glucose in het weefsel doorlopend meet. Hybride closed-loop-systemen koppelen sensor en pomp en doseren de insuline via een algoritme deels automatisch. Het doel is een bloedsuiker van meestal tussen 70 en 180 mg/dl (3,9 tot 10,0 mmol/l). Omdat kleine fouten tot een te lage of te hoge bloedsuiker kunnen leiden, hoort een gestructureerde scholing vast bij de behandeling.
Nee. Diabetes type 1 kan volgens diabinfo.de en gesundheitsinformation.de tot nu toe niet genezen worden, insuline blijft de enige werkzame behandeling. De behandeling is door nieuwe insulines en techniek wel een stuk eenvoudiger geworden. Een coma door een extreem hoge bloedsuiker is volgens gesundheitsinformation.de tegenwoordig zeer zeldzaam; vóór de ontwikkeling van de insulinebehandeling in 1922 leidde de ziekte onvermijdelijk tot de dood. Er loopt onderzoek naar preventie, vroege opsporing en celtransplantatie.
Een speciaal diabetesdieet hebben mensen met type 1 volgens diabinfo.de niet nodig. Aanbevolen wordt een gevarieerde, evenwichtige voeding, waarbij de koolhydraten worden geschat en met insuline worden afgedekt. Ook de mediterrane keuken noemt diabinfo.de als mogelijke optie; wat die kan betekenen, leest u in het artikel over het mediterrane dieet bij diabetes. Voldoende drinken helpt de stofwisseling, richtwaarden daarvoor vindt u onder hoeveel water per dag zinvol is.
Sporten is uitdrukkelijk gewenst: mensen met type 1 kunnen volgens diabinfo.de alle sporten beoefenen, zolang ze hun waarden in de gaten houden. Vóór de start moet de bloedsuiker boven 90 mg/dl (5,0 mmol/l) en onder 270 mg/dl (15 mmol/l) liggen, een te lage bloedsuiker is tot 24 uur na de training mogelijk. Op reis horen insuline, meter en toebehoren in de handbagage, samen met een medische verklaring, en diabinfo.de raadt aan de dubbele hoeveelheid mee te nemen van wat u tijdens de vakantie nodig hebt.
Bij veel dorst, vaak plassen, gewichtsverlies of opvallende vermoeidheid wacht u niet af, maar gaat u op korte termijn naar de huisarts, ook met uw kind. Een diepe ademhaling, braken of sufheid zijn een noodgeval. De apotheek geeft advies over meters, het bewaren van insuline en wat u doet bij een te lage bloedsuiker. Meer artikelen vindt u in de Diabetes Courant.
Geschreven door Juliette, Redactie Gezondheid · Rubriek Diabetes Courant · Bijgewerkt 3 november 2026. De artikelen vervangen geen medisch advies.
Het mediterrane dieet geldt volgens de Deutsche Diabetes Gesellschaft als geschikte voeding bij diabetes type 2: veel groente, peulvruchten, volkoren, noten en olijfolie, 1 tot 2 keer per week vis, rood vlees en zoetigheid zelden.
Bath in Engeland staat sinds 1987 als complete stad op de UNESCO-werelderfgoedlijst en is een van de weinige plekken in Groot-Brittannië waar u in natuurlijk heet bronwater kunt baden. De Roman Baths, de Royal Crescent en het thermaalbad liggen op loopafstand van elkaar.
Diarree in de zomer komt meestal door ziekteverwekkers in voedsel dat niet koel is bewaard en gaat binnen een paar dagen over. De belangrijkste eerste maatregel: veel drinken en zouten aanvullen. Wordt het na 48 uur niet beter, dan hoort u bij de huisarts thuis.